ممکن است درست در روزهایی که باید به مدرسه، دانشگاه، محل کار یا برنامههای همیشگیتان برسید، احساس کنید انرژی بدن ناگهان تمام شده است؛ بیشتر از همیشه خوابتان میآید، تمرکز ندارید و حتی کارهای ساده هم سختتر به نظر میرسند. احساس خستگی در پریود برای بعضی افراد بخشی از تغییرات چرخه قاعدگی است و میتواند با علائم پیش از قاعدگی، درد، تغییرات خواب و خونریزی مرتبط باشد. اما همیشه هم نباید آن را با جمله «طبیعی است، میگذرد» کنار گذاشت.
گاهی خستگی شدید، بهخصوص همراه با پریودهای سنگین، سرگیجه یا تنگی نفس، میتواند نشانه پایین بودن ذخایر آهن یا کمخونی باشد. بنابراین مهم است بدانیم کدام خستگی را میتوان با کمی مراقبت از خود مدیریت کرد و چه زمانی بدن دارد علامت مهمتری به ما میدهد.
آیا احساس خستگی در پریود طبیعی است؟
بله، خستگی در دوران پریود و روزهای نزدیک به آن در بسیاری از افراد دیده میشود. تغییرات هورمونی چرخه، علائم سندرم پیش از قاعدگی (PMS)، درد و گرفتگی، اختلال خواب و در برخی افراد خونریزی زیاد میتوانند در کاهش انرژی نقش داشته باشند. بااینحال، خستگی بسیار شدید یا طولانی که فعالیتهای روزمره را مختل میکند نباید بدون بررسی به پریود نسبت داده شود.
کالج متخصصان زنان و زایمان آمریکا (ACOG) خستگی را یکی از علائم جسمی شناختهشده PMS میداند. این علائم معمولاً در روزهای قبل از شروع قاعدگی ظاهر میشوند و با شروع پریود یا در چند روز ابتدایی آن کاهش پیدا میکنند. البته تجربه هر فرد متفاوت است و همه افراد یک الگوی یکسان ندارند.
پس اگر یکی دو روز قبل از پریود احساس میکنید کمی سنگینتر از همیشه از تخت بلند میشوید، لزوماً اتفاق عجیبی نیفتاده است. اما اگر خستگی شدید است، بعد از پایان پریود هم ادامه دارد یا هر ماه زندگی روزمرهتان را مختل میکند، باید کمی دقیقتر به ماجرا نگاه کنیم.
علت خستگی و بی حالی در پریود چیست؟
خستگی و بی حالی در پریود معمولاً فقط یک علت ندارد. چند تغییر میتوانند همزمان اتفاق بیفتند و باعث شوند سطح انرژی در این روزها پایینتر از حالت معمول باشد.
۱. تغییرات هورمونی و سندرم پیش از قاعدگی
در طول چرخه قاعدگی، سطح هورمونهایی مانند استروژن و پروژسترون تغییر میکند. هنوز تمام مکانیسمهای ایجاد PMS کاملاً مشخص نشدهاند، اما شواهد نشان میدهند بعضی افراد نسبت به این تغییرات هورمونی حساستر هستند.
در کنار خستگی، علائمی مانند تغییر خلق، تحریکپذیری، مشکلات خواب، نفخ، سردرد، تغییر اشتها و کاهش تمرکز نیز ممکن است ظاهر شوند. همین مجموعه علائم میتواند باعث شود در روزهای قبل یا ابتدای پریود احساس کنید انرژی کمتری دارید.
۲. خونریزی زیاد و کاهش ذخایر آهن
یکی از مهمترین علتهایی که نباید از کنار آن عبور کرد، خونریزی شدید قاعدگی و کمبود آهن است.
بدن برای ساخت هموگلوبین به آهن نیاز دارد. هموگلوبین بخشی از گلبولهای قرمز است که اکسیژن را به بافتهای بدن منتقل میکند. اگر طی ماههای متوالی خون زیادی در زمان قاعدگی از دست بدهید، ذخایر آهن بدن ممکن است کاهش پیدا کند و در نهایت کمبود آهن یا کمخونی فقر آهن ایجاد شود.
در این شرایط، خستگی ممکن است همراه با علائمی مانند موارد زیر باشد:
- ضعف و کاهش انرژی
- سرگیجه
- کاهش تمرکز
- رنگپریدگی
- تنگی نفس هنگام فعالیت
- تپش قلب
- سردرد
این موضوع برای نوجوانان نیز اهمیت زیادی دارد. ACOG توصیه میکند دختران نوجوانی که خونریزی قاعدگی شدید دارند از نظر کمخونی و ذخایر آهن، از جمله فریتین، بررسی شوند. حتی پایین بودن ذخایر آهن بدون ایجاد کمخونی کامل نیز در نوجوانان با خستگی و کاهش عملکرد شناختی ارتباط داشته است.
بنابراین هر احساس خستگی در پریود را نباید فوراً «کمخونی» نامید؛ اما اگر پریودهایتان سنگین است و مرتب خسته میشوید، بررسی کمبود آهن موضوع مهمی است.
۳. درد پریود و خواب نامناسب
گاهی خود خونریزی دلیل اصلی خستگی نیست. درد زیر شکم، کمردرد، سردرد، نفخ یا بیدار شدنهای مکرر در طول شب میتوانند کیفیت خواب را پایین بیاورند و روز بعد شما را خستهتر کنند.
ACOG نیز مشکلات خواب را در کنار خستگی از علائم شایع PMS معرفی میکند و داشتن برنامه خواب منظم را یکی از راههای کمک به کاهش این علائم میداند.
اگر شب قبل چند بار بهدلیل درد، نگرانی از نشت خون یا ناراحتی جسمی بیدار شدهاید، بخشی از بیحالی روز بعد احتمالاً توضیح سادهای دارد: خواب خوبی نداشتهاید.
۴. استرس و فشار روانی
روزهای پریود در خلأ اتفاق نمیافتند. امتحان، کار، کمخوابی، فشارهای خانوادگی و استرس روزمره همچنان وجود دارند و وقتی با علائم قاعدگی ترکیب میشوند، ممکن است احساس خستگی را بیشتر کنند.
از طرف دیگر، استرس میتواند خواب و اشتها را نیز بههم بزند و همین موضوع انرژی روزانه را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین اگر یک ماه خستگی بیشتری احساس کردهاید، بد نیست علاوه بر خود پریود، ببینید در روزهای قبل از آن چه شرایطی داشتهاید.
چرا قبل از پریود احساس خستگی میکنیم؟
در بعضی افراد، خستگی حتی قبل از شروع خونریزی ظاهر میشود. این حالت میتواند بخشی از PMS باشد. علائم PMS در پنج روز قبل از پریود ظاهر میشوند و برای تشخیص این سندرم، باید الگویی تکرارشونده داشته باشند و معمولاً ظرف چند روز پس از شروع پریود کاهش پیدا کنند. خستگی، اختلال خواب، تغییر اشتها، سردرد، نفخ و تغییرات خلقی از علائم شناختهشده آن هستند.
اگر هر ماه در روزهای مشخصی قبل از پریود انرژیتان افت میکند و چند روز بعد دوباره به حالت معمول برمیگردید، ثبت این الگو در تقویم یا اپلیکیشن قاعدگی میتواند کمک کند ارتباط آن را با چرخه خود بهتر بشناسید.
احساس خستگی بعد پریود؛ چرا هنوز انرژیام برنگشته است؟
اگر خونریزی تمام شده اما هنوز احساس ضعف میکنید، خستگی بعد پریود را بهتر است کمی جدیتر بررسی کنید؛ بهخصوص اگر این وضعیت هر ماه تکرار میشود. در افرادی که خونریزی زیاد یا طولانی دارند، از دست دادن مکرر خون میتواند ذخایر آهن را کاهش دهد. در چنین شرایطی خستگی فقط محدود به روزهای پریود نیست و ممکن است بعد از پایان خونریزی یا حتی در طول ماه ادامه پیدا کند.
خستگی و سردرد میتواند از علائم احتمالی کمخونی ناشی از خونریزی باشد. البته کمبود آهن تنها احتمال نیست. خواب ناکافی، رژیم غذایی محدود، استرس، مشکلات تیروئید و برخی شرایط دیگر نیز میتوانند باعث خستگی مداوم شوند.
بنابراین اگر چند روز بعد از پریود همچنان بهطور غیرمعمول خستهاید، بهخصوص اگر سرگیجه، تنگی نفس، تپش قلب یا رنگپریدگی هم دارید، بهتر است علت آن بررسی شود.
برای رفع خستگی در دوران پریود چه کنیم؟
برای رفع احساس خستگی در پریود، چند تغییر ساده میتواند کمک کند این روزها راحتتر بگذرند. هدف این نیست که بدن را مجبور کنید مثل روزهای دیگر با همان سرعت کار کند؛ قرار نیست با سه فنجان قهوه به سیستم عصبی اعلام وضعیت فوقالعاده کنید.
خواب را در اولویت قرار دهید
عادت خواب منظم میتواند به کاهش احساس خستگی در پریود و بعضی علائم خلقی PMS کمک کند، بنابراین اگر چند روز قبل از پریود یا در روزهای ابتدایی آن احساس نیاز بیشتری به استراحت دارید، به بدنتان فرصت خواب کافی بدهید. همچنین سعی کنید زمان خواب و بیدار شدن تا حد امکان منظم باشد.
کاملاً بیتحرک نشوید
وقتی خستهاید، ورزش احتمالاً جذابترین پیشنهاد جهان نیست؛ اما فعالیت بدنی منظم میتواند به کاهش علائم PMS از جمله خستگی کمک کند. پیادهروی، حرکات کششی، یوگا یا ورزش سبک میتوانند انتخابهای قابلتحملتری باشند.
وعدههای غذایی منظم و متعادل داشته باشید
روزهایی که انرژی پایین است، حذف وعدههای غذایی معمولاً کمک خاصی نمیکند. رژیم متعادل شامل منابع پروتئین، کربوهیدراتهای پیچیده، میوه، سبزیجات و منابع آهن میتواند نیازهای روزانه بدن را تأمین کند. منابع غذایی آهن شامل گوشت، حبوبات، عدس، بعضی سبزیجات برگ سبز و غذاهای غنیشده با آهن هستند. همراه کردن منابع گیاهی آهن با مواد غذایی حاوی ویتامین C میتواند به جذب بهتر آهن کمک کند.
اگر در این روزها میل بیشتری به شیرینی دارید و میخواهید بدانید شکلات چه جایگاهی در رژیم روزهای قاعدگی دارد، میتوانید مقاله شکلات تلخ در قاعدگی را نیز بخوانید.
بااینحال، اگر احتمال کمبود آهن وجود دارد، بهجای شروع خودسرانه مکمل آهن بهتر است ابتدا با پزشک درباره نیاز به آزمایش خون و بررسی فریتین مشورت کنید. مکمل آهن هم بالاخره دارو است، نه آبنباتی که چون روی بستهاش جدول عناصر دارد مصرفش بیحساب باشد.
مایعات کافی مصرف کنید
کمآبی خودش میتواند با علائمی مانند خستگی، سردرد و احساس ضعف همراه باشد. در روزهای قاعدگی نیز مصرف منظم آب و مایعات را فراموش نکنید، مخصوصاً اگر همزمان فعالیت بدنی دارید یا هوا گرم است. نیازی نیست خودتان را مجبور به نوشیدن حجم غیرمعمول آب کنید؛ هدف این است که در طول روز بهاندازه کافی مایعات دریافت کنید.
الگوی خستگی و خونریزی را ثبت کنید
اگر خستگی در دوران قاعدگی تقریباً هر ماه تکرار میشود، برای دو یا سه چرخه زمان شروع خستگی، شدت آن، تعداد روزهای خونریزی و میزان تقریبی خونریزی را یادداشت کنید. این کار کمک میکند متوجه شوید خستگی بیشتر قبل از پریود اتفاق میافتد، در روزهای خونریزی شدید به اوج میرسد یا حتی بعد از پایان پریود ادامه دارد.
از کجا بفهمیم خونریزی پریودمان زیاد است؟
اندازهگیری دقیق حجم خون قاعدگی در زندگی واقعی کار سادهای نیست، بنابراین پزشکان بیشتر به الگوی خونریزی و تأثیر آن بر زندگی روزمره توجه میکنند. در نوجوانان، مواردی مانند خونریزی هفت روز یا بیشتر، احساس جاری شدن شدید خون و نیاز به تعویض نوار بهداشتی در دو ساعت یا کمتر را از نشانههایی است که میتوانند نیاز به بررسی بیشتر داشته باشند.
اگر مجبورید محصولات قاعدگی را بسیار زودبهزود عوض کنید، خونریزی از لباس یا ملحفه عبور میکند یا پریود همراه با خستگی شدید، سرگیجه و ضعف است، بهتر است این مسئله را فقط با انتخاب محصول با جذب بیشتر مدیریت نکنید و درباره علت خونریزی نیز با پزشک صحبت کنید.
چه زمانی احساس خستگی در پریود نیاز به بررسی پزشکی دارد؟
کمی کاهش انرژی در حوالی پریود ممکن است بخشی از چرخه شما باشد؛ اما بهتر است با پزشک مشورت کنید اگر:
- خستگی آنقدر شدید است که مدرسه، دانشگاه، کار یا فعالیتهای روزمره را مختل میکند.
- خستگی بعد از پایان پریود نیز ادامه دارد.
- پریودها بسیار سنگین یا طولانی شدهاند.
- مرتب دچار سرگیجه یا ضعف میشوید.
- هنگام فعالیت تنگی نفس یا تپش قلب دارید.
- رنگپریدگی قابلتوجه دارید.
- الگوی خستگی یا قاعدگی شما ناگهان تغییر کرده است.
- علاوه بر خستگی، تغییر وزن غیرعادی، مشکلات تیروئیدی یا سایر علائم جدید دارید.
خستگی پریود را تحمل کنیم یا به آن توجه کنیم؟
احساس خستگی در پریود همیشه نشانه یک مشکل نیست. تغییرات چرخه قاعدگی، PMS، درد و اختلال خواب میتوانند باعث شوند چند روز انرژی کمتری داشته باشید. در چنین شرایطی، خواب کافی، فعالیت سبک، تغذیه منظم و توجه بیشتر به نیازهای بدن میتواند کمککننده باشد.
اما خستگی شدید داستان دیگری دارد. اگر خونریزی زیادی دارید، بعد از پریود همچنان خسته هستید یا علائمی مانند سرگیجه، تپش قلب و تنگی نفس را تجربه میکنید، بهتر است احتمال کمبود آهن، کمخونی یا سایر علتها بررسی شود.
شناخت چرخه فقط به دانستن تاریخ شروع پریود محدود نمیشود. میزان خونریزی، درد، کیفیت خواب و حتی سطح انرژی هم بخشی از اطلاعاتی هستند که بدن هر ماه در اختیار شما قرار میدهد. توجه کردن به این تغییرات، یکی از سادهترین راهها برای شناخت بهتر علت احساس خستگی در پریود و سلامت قاعدگی است.
سوالات متداول
چرا در زمان پریود احساس ضعف و خستگی میکنم؟
خستگی در زمان پریود میتواند با تغییرات هورمونی، PMS، درد و اختلال خواب مرتبط باشد. اگر خونریزی قاعدگی زیاد یا طولانی باشد، کاهش ذخایر آهن و کمخونی نیز میتواند باعث ضعف و خستگی شود. خستگی شدید یا مداوم بهتر است بررسی پزشکی شود.
برای خستگی در دوران پریود چه بخوریم؟
بهجای یک ماده غذایی خاص، رژیم متعادل و منظم اهمیت بیشتری دارد. پروتئین، غلات کامل، میوه و سبزیجات و منابع آهن مانند گوشت و حبوبات میتوانند بخشی از برنامه غذایی باشند. اگر خونریزی زیادی دارید یا احتمال کمبود آهن مطرح است، مکمل آهن را بدون بررسی و توصیه پزشک شروع نکنید.
آیا خستگی بعد پریود طبیعی است؟
کمی خستگی ممکن است برای مدت کوتاهی باقی بماند، اما خستگی بعد پریود که شدید است، مرتب تکرار میشود یا در طول ماه ادامه دارد بهتر است بررسی شود. خونریزیهای شدید میتوانند ذخایر آهن را کاهش دهند و کمبود آهن یا کمخونی با خستگی، سرگیجه و کاهش تمرکز همراه است.
آیا پریود باعث کمخونی میشود؟
پریود معمولی لزوماً باعث کمخونی نمیشود، اما خونریزی قاعدگی شدید یا طولانی در طول زمان میتواند ذخایر آهن را کاهش دهد و به کمبود آهن یا کمخونی فقر آهن منجر شود. اگر پریودهای سنگین همراه با خستگی، ضعف، سرگیجه یا تنگی نفس دارید، بهتر است از نظر کمبود آهن بررسی شوید.